جنبش انقلابى هند فعاليت آلمانها به منظور ايجاد انقلاب در هندوستان در صفحات مختلفه اين كتاب مذكور افتاده است . دامنهء فعاليت مزبور از شمال امريكا تا جنوب آسيا بسط داشته و كرارا بدان اشاره نموده‌ايم . براى آنكه خوانندگان بر كنه جنبش انقلابى هند از 1905 تا آخر جنگ بزرگ پى ببرند ما فصل جداگانهء به اين موضوع اختصاص ميدهيم و خاطرنشان ميسازيم كه اين اطلاعات با مساعدت يكى از ديپلوماتهاى مشهور هندوستان مقيم دربار شاهنشاهى ايران جمع‌آورى شده است : تاريخ مشحون از ثبت حوادث و وقايع غيرممكن مىباشد ، معذالك كمتر حادثهء در عرض دو قرن اخير مانند كنترل سياسى يك كشور وسيع چون هندوستان بوسيلهء اهالى جزيرهء كوچكى كه ششهزار ميل از آن فاصله دارد عجيب و ممتنع به نظر ميرسد . تحقق چنين اصل خلاف قاعدهء هند را در راه يك جنگ استقلال‌طلبانه بر عليه حكومت انگليس هدايت نمود . در سال 1857 اولين و بزرگترين ضربه به نيروى انگليس در هند وارد شد ؛ تعداد بيشمارى از هنديان در اين جنگ استقلال شركت نمودند و هدف اصليشان از بيخ بركندن ريشهء نفوذ دولت انگليس در هندوستان بود ، و لكن كوششها به علت قدرت نظامى انگليس مواجه با شكست گرديد . جنبش 1857 با آنكه فرو نشانده شد اما هيچگاه از بين نرفت : هفت سال حكومت خودپسندانهء لردكرزن Lord Curzon ، رفتار هنديان در خارج ، جنبش آزاديخواهى در مصر ، ايران ، تركيه ، حبشه و از همه بالاتر غلبهء ژاپن بروسيه در سال 1905 بزرگترين محرك و مشوق ناسيوناليزم هند بود ؛ وطن‌پرستان هندى از آنها سرمشق گرفتند و مبارزات ضد انگليسى خود را چه در داخل و چه در خارج هندوستان توسعه دادند . تشريح جزئيات اين جنبش در يك فصل كوتاه نميگنجد همينقدر كافى است بگوئيم كه صحنه‌هاى آن در كلكته Calcutta ، داكا Dacca ، پونا Poona ، پنجاب ، سانفرانسيسكو ، وانكور Vancuver ، لندن ، پاريس ، برلين ، تركيه ، كابل و ايران اجرا ميشد . اينك وقايع را ابتدا در نقاط مختلف هندوستان و سپس در خارج آن كشور خلاصه مينمائيم : فعاليت در هند 1 - بنگال : احساسات ضد انگليسى در بنگال به صورت سوادشى Swadeshi و تحريم امتعه Boycoit درآمد ( سوادشى كوشش همگانى آميخته به نفرت كه مرحلهء مقدماتى آن بايكت يعنى جلوگيرى از مصرف اجناس خارجى بود ) با اين دو سلاح انقلابيون بنگال تفرقه را از بين بردند و در اين راه هر روز گامى فراتر نهادند . برجسته‌ترين رهبران جنبش انقلابى بنگال دوشيزه سالار دوى Sarla Devi آروبيندو Arobindo قوس Ghose ، جوتين بانوجى Jotin Banerjee و بپين چاندراپال Bepin Chandra Pal بودند . 2 - بمبئى : جنبش سياسى كه داراى قيافه انقلابى باشد در بمبئى تازگى نداشت ، تاريخ بمبئى بر محور نام بالگانگا دار اتيلاك Balgangadhar Tilak كه پدر انقلاب هند مشهور است دور مىزند . Tilak در سوم ژوئيه 1856 در راتناجيرى Ratnagiri بمبئى متولد شد و در اثر جديت فراوان و مطالعه عميق ،